iyi ki doğdun K.

Dün Doğum gününmüş kusura bakma atlamışım.41 yıllık ömre bu kadar eser bırakmak...

Majör depresyonda olmasaydın-evet öyleydin-çıkmazdı bu şaheserler.Demek ki neymiş sahip çıkmalı sevmeliyim bu durumu:) Geçen bir dizide gregor samsa böcek ilaçlama şirketinden geldik dediler.Dün müydü? tesadüf müydü? Kabul et iyi göndermeydi.Sevgiler...

Yaşar ne yaşar ne yaşamaz

Sıradaki kitap üstat Aziz Nesin’in ölümsüz eseri “ Yaşar ne yaşar ne yaşamaz.” Daha önce filmini izlemişte olsam gene de okumaya karar verdim; iyide yapmışım. Yeni ayırdına vardım ki yazın, hele de tatilde iseniz bu tarz kitaplar okumalı insan. Bolca serotonin ağırlıklı aldığım antidepresan ilaçları, yediğim çikolatalar, deniz kumsal beni bu kadar keyiflendirmedi. Öykünün bu kadar seviliyor oluşu hepimizin az çok bürokrasinin bu topal ayak, arızalı işleyişine maruz kalışımız diye düşünüyorum.

Yaşar daha doğmadan nüfus idaresindeki bir hata sonucu Çanakkale savaşında ve dersimde şehit olmuştur. Babası yahu bu hesaba göre bu çocuk daha ben doğmadan iki yıl önce dünyaya gelmiş diye itiraz etse de fayda etmez. Nüfusu olmadığı için okula gidemez yaşar. Beşik kertiği ile nikâh kıyamaz, babasından hak olan mirası alamaz ve de hiçbir işe giremez. Gel gelelim, devlete bir borcu varsa, askerlik çağı geldiyse kısaca zararına ne iş varsa, devletin nazarında yaşıyordur Yaşar. Gene de ısrarla didinir durur. Bir yandan iş tutturmaya öte yandan nüfusunu çıkarmaya, ama nafile… Gün gelir ulan ben devletten iyimi bilirim. Koca devlet yaşamıyorsun diyorsa doğrudur diyerek intihar etmeye karar verir. Raylara uzanır. Tren, tarifesinin üzerinden saatler geçse de rötar yapıp uğramaz bir türlü. Yaşar, yahu bu milletin işi gücü var, nerede bu tren diye yakınsa kaç yazar. Fare zehri içer nafile, zehirden çalmıştır şirket, tatlı bir kafa yapar o kadar. Kafasını ocağa dayasa gaz desen hava gazı. Bir bıçak alıp bitireyim işi der, bir kahve aramasında polis üzerinde bulur kodese tıkar. Anlayacağınız ölmekte öyle kolay zanaat değildir bu memlekette. Derken yavuklusundan çocuğu olup, “ efendi sen bu deftere göre çocuğun babası olamazsın” diye evladına da nüfus çıkaramayınca şirazesinden çıkar ve Allah ne verdiyse eşiktekinden beşiktekine söver ve sonunda hapse tıkılınca damda anlatır durur yaşadıklarını mahpus arkadaşlarına. Kodeste geçen günlerde yaşamın zorluklarını daha bir öğrenir. Cezası bitip de tahliye olduğunda hayatın sillesini defalarca yemiş bu adam adeta üç mektep okumuş gibi akıllanmış adeta bir Kara Kaplı Nizami Bey olup çıkmıştır.

İçerisinde birçok öykü barındıran bu kitabı hâlâ okumadıysanız vaktidir diyorum; olmadı oyununu izleyin veya filmini seyredin. Gülmekten kırılacak, zaman zaman hüzünlenecek, kendi yaşamınızdan çok şey bulacaksınız.

Keyifli okumalar…

Salkım Hanımın Taneleri

Evet, tatilin ikinci kitabını da okudum. Yılmaz Karakoyunlu’nun zamanında mebusluk yaptığını da anımsıyorum. Baktım, 95’te Anavatan partisinde görev yapmış. Kitap, kapağın arkasında da gayet güzel özetlendiği gibi İnönü döneminde bir defaya mahsus olarak çıkarılan ve ağırlıklı yükü gayrimüslimlere dayandırılan Varlık vergisini ve bu uygulamaya maruz kalan insanların çektikleri zorlukları, bundan pay çıkarmayı bilen bir takım kişilerin ise nasıl sınıf atladığını güzel ve bence nesnel bir şekilde anlatıyor. Salkım hanımın taneleri ise bir nevi, kuşaktan kuşağa geçen aristokrasinin simgesi gibi.

Öyle çok iç içe geçmiş karakterler ve birbiriyle dolaylı yoldan ilişkili olay örgüsü var ki bir yerden sonra okurun takibini ve sabrını zorlaştırıyor. Beni en çok Halit Bey ve kiremit gözlü Nefise kendine çekti. Suzan ve Hilmi beyin hikâyesi de bir hayli ilginçti. Bu zorlama vergilendirme dönemini sinsice kullanmayı bilen Durmuş ’un   “yürü ya kulum” tadında yükselişi iyi işlenmiş ve ders vericiydi. Sanırım çoğunun aksine ben Nefise’ye gene de kızamadım. He ne kadar sadakatsiz ve hain bir kadın olsa da onu bu noktaya getiren dramatik olaylar hafifletici bir etken gibiydi. Ya da ben yine her zaman ki gibi salakça, kadınlardan yana olan tavrımı sürdürüyorum ve nedense özellikle güzel kadınlara. İşte böyle… Okumazsanız pek bir şey kaybetmezsiniz. Zaten büyük ihtimal filmini izlemişsinizdir. Şöyle söyleyeyim anımsadığım kadarıyla beyaz perdeye aktarılanı ile çok farklı yanları var. Konu birebir işlense de karakterlere verilen ağırlık film ve romanda ayrı. Ha! Borçlarını ödeyemedikleri için Aşkale’ye sürgüne gönderilenleri de unutmamalı. Zavallı ülkem işte her dönem sıkıntılar içindeydi. Bu sıkıntı son on, on iki senedir ise doruk noktasında.

-İstanbul’a ilk gelen her insanın yüreğinde ister istemez bir korku vardır. (S.13)

-Bekir temiz adamdı her sabah gusul almadan işe çıkmazdı. Kimi gün peynir tenekesi, kimi gün un çuvalı taşıdığı oluyordu. “ bunlar nimettir; adam taşırken temiz olmalı” diye düşünürdü. (S-13) not: Bekir’de değişti  zamanla bok herifin teki olup çıktı.

-Aslında Nefise hiç gülmemişti. önüne geleni gülmeyi biliyordu ama, içi içine sığmayan savurgan bakışlı toy bir kız gibi herkesin gözü onun üstündeydi. Hayal bile kurmamıştı Nefise… (S-19)

-Her iki kolunu bilekten dirseklerine kadar kaplayan siyah kolluklarını takmıştı. (S31) Not: Bunu şundan aldım,o dönemler esnaf ve memurlar, çalmıyorum hile yapmıyorum anlamında kollarını böyle sıvarlarmış.

-Bu bir soygundur Emin beyefendi. Nasıl hatırlanacağız kim bilir? Kimsenin umurunda mı?(S-52)

-Cumhuriyetin on yılda topladığı verginin yarısını on beş günde almayı kafasına koymuştu. (S-53)

-Bayan Nora’ya da valık vergisi koymuşlar. Tam dört yüz bin lira… Halit bey olduğu yere çöktü. Rengi uçtu. Vapur iskeleye yanaştı. Mösyö Lui koluna girip yardım etmek istedi: bu parayı ödememiz imkansız. Üstelik haksızlık. – bayan Nora’nın vergisi “gayrimüslim” listesinde … Biliyorsunuz tamamen keyfi. – haksızlık bu, haksızlık bu… Halit beyin sesi kendi içinde yankılandı. (s-58)

-Durmuş,İstanbul’un çöküşünü omurgasından yakalamayı kafasına koymuştu. (S-59)

-Beyefendi,Ankara’dan İstanbul’u seyretmek size zevk veriyor mu bilmem; lakin,İstanbul’dan Ankara’yı seyretmek, utançlı bir hüzün kadar ağır ve haksız. (S-64)

-İnsanın kaderini, çiz diye kendine verseler, yaşadığının dışında hiçbir çizgi ekleyemezdi. Durmuş kaderimizin kendi elimizde büyüdüğünü iyi yakalamıştı. Emzirdiğin evlat gibi bağrına bastığın kaderin terbiyesini iyi vermek gerekiyordu. İyi bir terbiye verecektin ki,uysal bir köle gibi sahibine boyun eğsin.(S-122)

- “servetin el değiştirmesi mirasta da olur. Bir servet sınıf değiştiriyorsa, işte o zaman fırsat doğuyor demektir… Her şey alt üst olur. Bütün kültürlerin ahlakını değiştiren olay budur.” (S137)

-Devlet, mükellefin vergi ahlakını bozdu. Cumhuriyetin en büyük ayıbı budur. (S-153)

Anlamakta güçlük çektiğim kelimeler :

planton,muvakithane,iktiza,tallifen,muhtekir,mubassır,sigayaçekmek,teravet,varit,emval,cihanşimal,suzinak tevhid,hercümerç,muhtekiri,talmud ve inşirah.

Carborundum nedir biliyor musunuz ?

Tatildeyim. Okumak için yanıma aldığım kitaplardan biri de Jose Mauro De Vasconcelos’un “Şeker Portakalı” idi; henüz bitti. Çok sevdim, çok tanıdık, fazla tanıdık geldi okuduklarım. Belki okuyan herkes içinde aynı şey geçerli olmalı ki oldukça tanınan bir eser. Zeze gibi yaramaz bir çocuk değildim ben ama tıpkı onun gibi kimseden yardım almadan beş yaşında okumayı çözmüştüm. Hâlâ nasıl oldu bilmiyorum. Harfleri tanımadan onları birleştirmem gerektiğini bilmeden, neyse. Ve hayal gücüm, hayal gücüm Zeze’den bile üstündü . Örnekse ormanda kozalak toplarken kaybolduğumda Conan ve onun iri kıyım savaşçı dostları yolu göstermişlerdi bana. Bir tehlikeyle karşılaştığım zamanlar ise etrafımı Afrikalı yerli çocuklar büyülü tamtamlar  deflerini çalarak korurlardı beni. Kız kardeşim bugün bile çocukların oyununa derhal dâhil olabilmemi kıskanarak, birazda gıptayla izler. Yarattıkları yaşadıkları dünyanın hâlâ bir ferdiyim sanırım.

Okurken belki çoğunuz gibi benimde aklıma Yeşilçam’ın afacan sezerciği, yumurcağı geldi. Ve kuşkusuz Portuga, Sadri Alışık olmalıydı. Zeze’nin sondaki itirafı :”olup bitenleri çocuklara niçin anlatmalı?” Bunları bana çok erken anlattılar diye yakınışı Sadri babanın Afacanla geçen şu diyalogunu anımsattı:

Afacan –“ bayramlık alamadın diye ne üzülüyorsun be Osman abi ben çocuk muyum?”

Sadri baba – “ Doğru… Değilsin. Yazıklar olsun ki bana senin bu yaşta kocamana mani olamadım”

Her defasında bu sahne aklıma geldikçe yüreğim paralanır, içimde bir şey kopuyor gibi olur. Sefaletimde Zeze’ye benziyordu benim. Lakin bize özgü bir durum değildi bu. Tüm mahalle sakinlerimiz yoksul insanlardı. Böyle yerlerde duygular yoğun olur. İnsanların yüreklerinin zenginliği fakirliği bastırır. Zeze’ler büyür şair olur böyle yerlerde...

Keyifli okumalar.

işte öyle...

Sınavlar henüz bitti ve aslında buraya yazamayacak kadar içsel olarak bitkinim lakin yapacak başka bir şeyde gelmiyor aklıma. Dün şu meşhur Vefa Lisesi’ndeydim bozacının hemen yanında, hayret yıllarca nasıl fark etmemişim. “ Fark etmeden senin olmuşumm, fark etmedeeensenin ooolmuşum” ne güzel şarkıydı değil mi? Sonrasında tramvaya bindim ve her nasıl olduysa oturacak bir yer bulmuştum. Gözlerindeki torbalar oldukça belirgin, üzerine ince bir pardösü giymiş altmışlı yaşlarında bir hanımefendinin yanındaydım. Eprimiş, solmuş bir kitabı okumaktaydı. Açıkçası bu yaşlarda kitap okuyan birine rastlamak hele ki bir tramvayda… Alışkanlık işte, acaba ne okuyor kimi okuyor diye göz ucuyla bakmaya çalıştım ve hayranlığım bir kat daha arttı. Ne okuduğunu kitabın sayfalarına göz atarak anlamam imkânsızdı zira Fransızca bir eserdi buruşmuş ellerinde tuttuğu. Hatırı sayılır bir yaştayım ben, inanın bu kozmopolit şehrin hiçbir yerinde yabancı dilde eser okuyan birini görmedim; yabancı turistlerde bile. Hele ki bir metroda, hele ki bizim varoşa doğru giderken. Karşıki cama yansıyan aksine bakarak geçirdim durakları, yüzünün tüm detaylarını zihnime çizmeye çalışarak. Dört delikli bir düğmeyi boynuna kolye yapmış. Ve hayret, bu yaşta gözlük kullanmadan okuyabiliyor. Yansımasını izlerken ve dönüp bir sohbet edebilmek için bahaneler ararken istemeden zihnim çok eskilere gitti. Kısacık ve oldukça seyrek saçlarını pembeye boyamış. O pamuk elleriyle bastonunu sıkıca kavramış büyük bir dikkat ve hatta birazda inatla sahnedeki oyunu izliyordu. Sol çaprazımda duran bu hanımefendi en iyimser olasılıkla doksan yaşlarında olsun gerekti.Sahnede sevgili Naşit ailesinin son temsilci Naşit Özcan oyuna ara vermiş(Kadın ile Memur-2000) geçinebilmek için arta kalan zamanlarında taksi

şoförlüğü yaptığından yakınıyordu. Ancak artık sahneden daha çok, bu genç asil kadını izliyordum. Doksanında tiyatrodaydı, hani torunlarına gölge yapsın falan diye değil sırf kendisi için, yaşama inat fidan diken ihtiyar gibi piyesi izlemekteydi. Oyun sona erdiğinde oldukça yavaş ve titreyerek ama kimsenin yardımına gerek kalmadan doğruldu. Tüm asaletiyle fuayeden dimdik çıkıp gitti. Tam bir İstanbul hanımefendisiydi, belki de son temsilcisi. Kendisiyle bir saatçik sohbet edebilmek için neler vermezdim… Yanımdaki kadın toparlanmaya başladı, son bir gayret ettim kitabın kapağını görebilmek için ama nafile. Kitabın arasına muhtemelen bir dergiden falan kestiği Atatürk’ümüzün resmini ayraç olarak koyup çantasının içine koydu. (Geçen yaz tatilde satın aldığım kitabın yanında verdikleri gezi parkının simgelerinden biri olan kırmızılı kadınlı ayracı özenle saklıyorum. O da güzel ama hemen yarın bende böyle bir ayraç yapacağım kendime.) Durduramadığım bir merakla çantasının içine göz atmaya çalışıyordum. İzin isteyip semtimize sadece iki durak varken indi. Vay be bizim buralarda böyle bir kadın, ya Reşat Nuri sahnesinde gördüğüm o asil hanım efendiye ne demeli. Yoksa sence hâlâ bir umut var mı Levent ne dersin?

Bugün de yıldız teknik Davutpaşa yerleşkesindeydim. Sınav saatini beklerken oturduğum bankı #SOMA diye kazıdıklarını fark ettim ve gölgesinden istifade ettiğim ağacın gövdesine de bir baret iliştirdiklerini. Bu acı olayı bu faciayı unutmamak, unutturmamak adına yazmak istedim bende. Sorumlular belli, adaletten kaçabilirler ama vicdanlarımızda mahkûm kalacaklar, hem de nice benzeri olayla, bu arada sırası gelmişken Gezi şehitlerimizi de saygıyla anıyorum. Naçizane, insan hayatının nasıl bu kadar ucuzladığını anlayabilmeniz için size sosyolojiden faydalanmayı öneriyorum. Sanayi devriminin hemen peşinden oluştu bu düzen, doğrusu daha bir perçinleşti… Öf! Neden her seferinde yazıp siliyorum bazı şeyleri? Gazap Üzümleri’ni izlediniz veya okudunuz mu? (8 Haziran 2014)